“Trabzon’da kış mı? Bizim tarafta zaten hep yağmur var, kış lastiğine ne gerek?” Tezgâh başında bunu duymayan lastikçi yoktur. Ama Trabzon’un iklimi, yağmurun ötesine geçen bir hikâye anlatmaktadır; sahil şeridi başka, iç kesimler bambaşka bir dünya. Trabzon kış lastiği ne zaman takılacağı sorusu bu yüzden tek cümleyle geçiştirilemez, mahalleye ve rakıma göre değişen gerçek bir takvim gerektirmektedir.
Antalya yollarına ve havasına uygun lastik tipi nasıl seçilir? konusunu önceki rehberimizde detaylı işlemiştik. Trabzon ise o rehberin tam karşı kutbunda durmaktadır: ılıman değil, sinsi; yağışlı değil, çok katmanlı.
Trabzon’da kış lastiği takma zamanı neden İstanbul’dan farklıdır?
Trabzon’da kış lastiği takma zamanı, Türkiye’nin büyük şehirlerine göre ortalama üç ila dört hafta öne alınmalıdır. Sahil kesiminde Kasım başında 10-12 dereceye inen sıcaklık, Maçka, Tonya ve Çaykara gibi iç ilçelerde Ekim ortasında zaten 7 derecenin altına düşmektedir. Yaz lastikleri 7 derecenin altında sertleşir ve tutuş performansı belirgin biçimde düşer; bu bir tahmin değil, ADAC’ın (Allgemeiner Deutscher Automobil-Club / Almanya Otomobil Kulübü) lastik testlerinde defalarca ölçülmüş fiziksel bir gerçektir. Takvim bakımından Trabzon sahili için Ekim sonu, iç kesimler için Ekim ortası başlangıç noktasıdır.
İstanbul kuzey ilçelerinde ya da Ankara’da bu eşiği Kasım başında bekleyebilirsiniz. Erzurum ve Kars’ta ise Eylül sonu bile geç sayılabilir. Trabzon bu iki uç arasında değil, iç-dış diye ikiye bölünmüş kendine özgü bir konumdadır.
Karayolları trafik yönetmeliği Trabzon için ne söylemektedir?
Karayolları Trafik Yönetmeliği’nin ilgili hükümleri ve KGM’nin (Karayolları Genel Müdürlüğü) belirlediği kış lastiği zorunluluğu, bazı güzergâhlarda resmi bir takvim ortaya koymaktadır. KGM, Trabzon’u besleyen Zigana Geçidi ve D885 gibi yüksek rakımlı yollar için kış lastiği ya da zincir zorunluluğunu genellikle 1 Aralık – 1 Nisan tarihleri arasında uygulamaktadır. Ancak bu tarih aralığı yasal minimumu göstermektedir. Gerçek fiziksel sınır farklıdır: Zigana, 1925 metre rakımıyla Ekim ortasında kar görebilmekte, Nisan ayında bile buz tutabilmektedir.
T.C. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı yönetmeliğine göre araçta zorunlu kış lastiği bulundurma yükümlülüğü, belirlenen güzergâhlarda ve tarihlerde geçerliliğini korumaktadır. Cezai yaptırım bir yana, yasa minimumunu baz alarak Kasım sonunu beklemek Trabzon iç kesimlerinde gereksiz bir risk anlamına gelmektedir.
Trabzon iç kesimleri için gerçek takvim nasıl görünmektedir?
Maçka ilçe merkezinin rakımı yaklaşık 350 metredir. Oradan Sümela Manastırı’na çıkıldığında 1200 metreye ulaşılmaktadır. Çaykara ve Uzungöl ise 1100-1200 metre bandındadır. Bu noktalarda hava sıcaklığı Ekim’in ikinci haftasında düzenli olarak 7 derecenin altına inmektedir.
Lastjant olarak müşterilerimize şu takvimi söylüyoruz:
- Zigana, Köse, Çaykara, Tonya yüksek kesimleri: Ekim ikinci haftası
- Maçka, Of, Araklı iç kesimleri: Ekim sonu – Kasım ilk haftası
- Trabzon sahil şeridi (merkez, Akçaabat, Yomra): Kasım ilk iki haftası
Bu tarihler sabit değildir; yıla göre bir-iki hafta öne ya da arkaya kayabilir. Ama takvim olarak bu aralıkları beklemeden harekete geçmek, gereksiz kalabalığa girilmeden lastik değişimini tamamlamak anlamına gelmektedir.
3PMSF sertifikası nedir ve neden M+S işareti yetmemektedir?
Lastjant’a gelen bir müşterimiz geçen Kasım’da şöyle dedi: “Lastiğin üzerinde M+S yazıyor, kış lastiği sayılmaz mı?” Sayılmaz. M+S (Mud and Snow / çamur ve kar) işareti bir performans testi sonucu değil, üretici beyanıdır. Herhangi bir bağımsız test zorunluluğu taşımamaktadır.
3PMSF (Three-Peak Mountain Snowflake / üç tepeli dağ ve kar tanesi sembolü) ise farklı bir statüdedir. Bu sertifika, lastiğin bağımsız laboratuvar testinde kar üzerinde tanımlanmış minimum frenleme ve çekiş değerlerini karşıladığını belgeler. Trabzon’da Zigana’yı ya da Maçka geçişlerini kullananlar için M+S yeterli değildir; 3PMSF sertifikalı bir lastik kullanılmalıdır. Petlas ve Lassa gibi yerli markaların kış serilerinde bu sertifika standart olarak bulunmaktadır.
ADAC testleri, 3PMSF sertifikalı bir lastiğin 50 km/s hızdan ıslak zeminde durma mesafesini yaz lastiğine göre ortalama 6-8 metre kısalttığını göstermektedir. Trabzon’un yağışlı sahil yollarında o 6 metre, frenleme ile çarpma arasındaki mesafe olabilmektedir.
DOT kodu ve lastik yaşı: Trabzon nemli iklimiyle bağlantısı nedir?
DOT (Department of Transportation / ABD Ulaştırma Bakanlığı) kodu, lastiğin yan yüzeyinde dört haneli bir sayı dizisiyle üretim haftasını ve yılını göstermektedir. Örneğin “2319” kodu, lastiğin 2019 yılının 23. haftasında üretildiğini ifade etmektedir.
Trabzon’un yüksek nem oranı, lastik kauçuğunun yaşlanmasını hızlandırmaktadır. Kuru iklimde 8-10 yıl ömür biçilen bir lastiğin Trabzon koşullarında 6-7 yılda kontrol edilmesi önerilmektedir. Tezgâh başında sık duyduğumuz şudur: “Lastik yeni gibi duruyor, neden değişeyim?” Diş derinliği 4 mm’nin üzerinde olsa bile, DOT kodu 6 yılı aşmış bir kış lastiği Trabzon’un ıslak ve soğuk yollarında güvenilir performans göstermemektedir.
Yasal diş derinliği sınırı 1,6 mm olarak belirlenmiştir. Kış lastiği için önerilen alt sınır ise 4 mm’dir; bu eşiğin altında kar ve buz tutuşu belirgin biçimde düşmektedir.
Trabzon’da lastik değişimi için hangi takvim uygulanmalıdır?
Trabzon’da lastik değişimi takvimini belirleyen üç etken vardır: rakım, günlük minimum sıcaklık ve yola çıkılan güzergâh. Bu üçü aynı anda değerlendirildiğinde karar tahminden çıkıp ölçülebilir bir karara dönüşmektedir.
Sahil şeridinde yaşayan ve yalnızca merkez-sahil güzergâhını kullanan sürücüler için Kasım ilk haftası makul bir başlangıç noktasıdır. Ama aynı kişi Zigana’yı haftalık olarak kullanıyorsa bu takvim Ekim ortasına çekilmelidir. Trabzon Havalimanı’ndan Erzurum’a uzanan güzergâhı düzenli kullananlar için ise Ekim başı bile geç sayılabilir; bu hat Gümüşhane ve Bayburt üzerinden geçmekte, 2000 metrenin üzerinde rakıma ulaşmaktadır.
Kış lastiğini söküp yaz lastiğine geçiş için ise ters takvim geçerlidir: sahil kesiminde Mart sonu, iç kesimlerde Nisan ortası, Zigana güzergâhında Nisan sonu ya da Mayıs başı. 7 derece eşiği burada da belirleyicidir; günlük minimum bu değerin sürekli üzerinde kalmadıkça yaz lastiğine geçmek performans kaybı anlamına gelmektedir.
AB enerji etiketi kış lastiği seçiminde ne işe yaramaktadır?
2021’den itibaren Türkiye’de satılan lastikler AB enerji etiketi taşımaktadır. Bu etiket üç parametreyi göstermektedir: yakıt verimliliği (A’dan G’ye), ıslak tutuş (A’dan G’ye) ve dış gürültü (desibel). Trabzon’un yağışlı iklimi düşünüldüğünde ıslak tutuş notu, kış lastiği seçiminde birincil kriter olmalıdır.
A veya B notu alan bir ıslak tutuş performansı, C veya D notuna göre ıslak zeminde 3-5 metre daha kısa fren mesafesi anlamına gelmektedir. Trabzon sahil yollarında yağmur altında bu fark, somut bir güvenlik marjıdır. Kafadan uydurmak söz konusu değildir; etiketteki harf, bağımsız test verisiyle desteklenmektedir.
TÜV (Technischer Überwachungs-Verein / Teknik Denetim Birliği) onaylı lastik testleri de bu değerleri doğrulamaktadır. Petlas ve Lassa’nın güncel kış serilerinde AB enerji etiketi ıslak tutuş notları, Avrupa markalarıyla kıyaslanabilir aralıkta yer almaktadır.
Trabzon’da doğru lastik ölçüsü nasıl belirlenir?
“Abi ne ölçüsü?” sorusu her zaman araç ruhsatıyla yanıtlanır. Ruhsatta yazan lastik kodu, örneğin 205/55 R16 91V, dört ayrı bilgiyi taşımaktadır: 205 genişlik (mm), 55 kesit oranı (%), R16 jant çapı (inç), 91 yük endeksi, V ise hız sınıfı. Bu kodun dışına çıkmak, ETRTO (Avrupa Lastik ve Jant Teknik Organizasyonu) standartları açısından hem güvenlik hem muayene riski doğurmaktadır.
Trabzon iç kesimlerinde yüksek karlı geçişleri kullananlar için XL (Extra Load / güçlendirilmiş yapı) yapılı kış lastikleri, standart yük endeksine göre daha yüksek taşıma kapasitesi sunmaktadır. TÜVTÜRK araç muayenesinde ruhsat dışı ölçü takılı araç geçemez; bu nedenle ölçü değişikliği düşünülüyorsa önce yetkili servis onayı alınmalıdır.
Lastjant deneyimimizde gözlemlediğimiz şudur: Trabzon’da en sık yapılan hata, yanlış ölçü değil yanlış zamanlama ve yetersiz sertifikadır. M+S yazılı dört mevsim lastikle Zigana’ya çıkmak, yasal açıdan sorun yaratmasa da fiziksel güvenlik açısından yetersiz kalmaktadır.
Trabzon’un iklim haritası: hangi ilçede ne zaman kış lastiği gereklidir?
Trabzon’u tek bir iklim profiliyle okumak yanıltıcıdır. Şehrin denizden 3000 metreye uzanan dikey yayılımı, aynı anda birden fazla mevsimi barındırmaktadır.
Sahil şeridinde Kasım’da 12 derece olan sıcaklık, Maçka’da 5 dereceye düşmekte; Zigana zirvesinde -5 dereceye inmektedir. Bu üç nokta aynı anda farklı lastik gereksinimleri ortaya koymaktadır.
Şöyle bir tablo çizmek mümkündür:
| Bölge | Rakım | Önerilen kış lastiği takma tarihi |
|---|---|---|
| Trabzon sahil merkezi | 0-50 m | Kasım 1-15 |
| Akçaabat, Yomra iç | 100-300 m | Ekim son haftası |
| Maçka, Araklı iç | 300-600 m | Ekim 15-31 |
| Çaykara, Tonya, Of iç | 600-1200 m | Ekim 1-15 |
| Zigana, Köse geçidi | 1500-2000 m | Eylül sonu – Ekim başı |
Bu tarihler, ortalama yıllara göre hazırlanmıştır. Erken soğuyan yıllarda bir ila iki hafta öne alınması önerilmektedir.
Kış lastiğini geç taktırmanın somut sonuçları nelerdir?
ADAC testlerine göre 7 derecenin altında yaz lastiği kullanan bir araç, 80 km/s hızdan tam frenleme yapıldığında kış lastiğine göre ortalama 11 metre daha uzakta durmaktadır. Trabzon’un dar sahil yollarında ya da virajlı dağ geçişlerinde 11 metre, genellikle bir kavşak boyu mesafedir.
Yasa minimum; doğru zaman Trabzon iç kesimleri için Ekim ortasıdır.
Bir sonraki rehberde Trabzon’da lastik değişimi: mevsim geçişinde nelere dikkat edilmeli? sorusunu ele alacağız; o rehbere buradan ulaşabilirsiniz.
