“Kış lastiği aldım, üzerinde M+S yazıyor, yeterli değil mi?” diye soran bir müşterimiz vardı, Kasım ortasıydı, araç
Ankara kayıtlıydı. Lastiği elime aldım, yan yüze baktım: M+S damgası vardı, kar tanesi yoktu. “Yeterli değil”
dedim. “Neden?” dedi. İşte bu makale o sorunun cevabı.
3PMSF (Three-Peak Mountain Snowflake / üç tepeli dağ ve kar tanesi sembolü) ile M+S (Mud and Snow /
çamur ve kar) damgası, aynı şeyi ifade etmemektedir. Biri test edilmiş bir performans belgesidir, diğeri üreticinin
kendi beyanıdır. Fark, kâğıt üzerinde değil, Bolu geçidinde, Erzurum’da, Ankara’nın Ocak sabahlarında
hissedilmektedir.
AB lastik etiketi nasıl okunur: yakıt, ıslak tutuş ve gürültü sınıfları? konusunu önceki rehberimizde detaylı
işlemiştik; bu makalede bir adım ileri gidip kış performansını doğrudan belgeleyen sertifika sistemine bakıyoruz.
M+S damgası ne demek, ne anlama gelmemektedir?
M+S damgası, “Mud and Snow” yani çamur ve kar anlamına gelmektedir. Kulağa güvenli geliyor. Ama gerçek
fiziksel sınır farklıdır: bu damga, herhangi bir bağımsız test ya da standart kuruluş onayı gerektirmemektedir.
Üretici, belirli bir diş deseni geometrisini kendi tanımına göre M+S olarak sınıflandırıyorsa lastiğe bu damgayı
basabilmektedir. ETRTO (Avrupa Lastik ve Jant Teknik Organizasyonu) standartlarında M+S için belirlenmiş bir
performans eşiği bulunmamaktadır.
Yani kafadan uyduran olmaz demek de doğru değildir; üretici bir geometrik oran hesabı yapar, ama bunu bağımsız
bir kurum doğrulamaz. Sonuç: piyasada M+S yazan ama sert kış koşullarında yaz lastiğinden yalnızca marjinal
düzeyde iyi performans gösteren lastikler mevcuttur.
Tezgâh başında sık duyduğumuz bir şey şudur: “Ama M+S yazıyor, kış lastiği sayılmaz mı?” Yasal olarak bazı
durumlarda sayılmaktadır. Performans olarak sayılmamaktadır. Bu ayrımı net tutmak gerekir.
Karayolları Trafik Yönetmeliği kapsamında Türkiye’de belirli güzergâhlarda kış lastiği zorunluluğu bulunmaktadır.
KGM (Karayolları Genel Müdürlüğü) tarafından belirlenen bu güzergâhlarda M+S damgalı lastikler yasal eşiği
geçebilmektedir; ancak yönetmelik güncellendiğinde 3PMSF şartı ön plana çıkmaktadır. Yasa minimum; doğru
tercih 3PMSF sertifikalı lastiktir.
3PMSF sertifikası nedir, nasıl alınmaktadır?
3PMSF sembolü, lastiğin yan yüzünde dağ silueti içinde bir kar tanesi olarak görünmektedir. Bu sembolün anlamı
şudur: söz konusu lastik, bağımsız test protokolüne tabi tutulmuş ve referans lastikle karşılaştırmalı karda ivmelenme testini geçmiştir.
Test protokolü Avrupa standartlarına göre yürütülmektedir. Lastik, sıkıştırılmış kar yüzeyinde belirlenen mesafeyi
referans lastiğe kıyasla en az yüzde yirmi beş daha kısa sürede tamamlamak zorundadır. Bu eşiği geçemeyen lastik
3PMSF sembolünü taşıyamamaktadır. ADAC (Allgemeiner Deutscher Automobil-Club / Almanya Otomobil
Kulübü) ve TÜV (Technischer Überwachungs-Verein / Teknik Denetim Birliği) gibi bağımsız kuruluşların
yürüttüğü lastik testlerinde 3PMSF sertifikalı lastikler ile yalnızca M+S damgalı lastikler arasında karda frenleme
mesafesinde ciddi farklar belgelenmiştir.
Somut bir sayı verelim: ADAC’ın yayımladığı karşılaştırmalı testlerde, 50 km/s hızdan tam fren uygulandığında
3PMSF sertifikalı bir lastik ile yalnızca M+S damgalı bir lastik arasında 4 ila 8 metrelik frenleme mesafesi farkı
ölçülmüştür. O 4 metre, karşıdan gelen araç veya yayayla mesafe farkı olabilmektedir.
Lastjant olarak müşterilerimize şunu söylüyoruz: 3PMSF sembolü görmeden satın aldığınız lastiği kış lastiği olarak
değerlendirmeyin. Damga değil, sembol belirleyicidir.
Gerçek kış lastiği nasıl anlaşılır: yan yüzde neye bakılır?
Lastiği elinize aldığınızda yan yüze bakın. İki şeyi arayın.
Birincisi, dağ silueti içinde kar tanesi sembolü. Bu 3PMSF sertifikasıdır. Küçüktür, bazen diş derinliği bilgisinin
yakınında yer almaktadır. Görmek için ışığa tutmanız gerekebilir.
İkincisi, M+S veya MS veya M&S yazısı. Bu, çamur-kar damgasıdır. Tek başına kış sertifikası değildir.
Eğer yan yüzde yalnızca M+S varsa ve kar tanesi sembolü yoksa, o lastik kış lastiği değildir. Yağmurlu sonbahar
şartlarında M+S damgalı lastikler kabul edilebilir bir performans sergileyebilir. Ama Erzurum’da Ocak ayında, Bolu
geçidinde yoğun kar yağışında, Ankara’nın buz tutmuş yollarında 3PMSF sertifikalı lastikle M+S damgalı lastik aynı
güvenliği sunmamaktadır.
Bir de şu var: bazı lastiklerde her iki işaret birlikte bulunmaktadır. Hem M+S hem de kar tanesi sembolü. Bu,
lastiğin hem çamur-kar geometrisine sahip olduğunu hem de kış performans testini geçtiğini göstermektedir. Petlas
ve Lassa gibi yerli üreticilerin kış serisi lastiklerinde bu kombinasyonu görmek mümkündür; ancak her modelde
aynı durum geçerli değildir, satın almadan önce lastiğin yan yüzünü kontrol etmek gerekir.
7 derece kuralı: hangi lastik, ne zaman takılır?
“Daha kış gelmedi, ne kış lastiği?” diye soran müşterimiz Ekim sonunda geldi. Dışarısı 12 dereceydi. Haklı gibi
görünüyordu.
Ama şu var: yaz lastiği bileşimindeki kauçuk karışımı 7 derecenin altında sertleşmeye başlamaktadır. Lastik soğuk
asfaltta esnekliğini yitirince tutuş azalmaktadır. Bu bir his meselesi değil, malzeme fiziğidir. 3PMSF sertifikalı kış
lastiklerinde kullanılan silika karışımı, düşük sıcaklıklarda yaz lastiğine kıyasla daha uzun süre esnek kalmaktadır.
Türkiye’nin coğrafyası bu konuda tek tip değildir. İstanbul’da Kasım ortası genellikle sorunsuz geçmektedir, ama
Bolu geçidi Ekim sonunda buz tutabilmektedir. Erzurum ve Kars’ta Ekim başında kış koşulları başlamaktadır.
Ankara’da ise gece ile gündüz sıcaklık farkı Kasım’da zaten 7 derecenin altına inmektedir. İzmir ve Antalya’da ise
yaz lastiği büyük çoğunlukla yeterlidir; 3PMSF sertifikalı kış lastiğine gerek duyulmayan bölgelerdir.
Genel kural şudur: ortalama günlük sıcaklık 7 derecenin altına indiğinde kış lastiği takmak gerekir. Bu, çoğu yıl
Ekim sonu ile Kasım başı arasına denk gelmektedir. Yasa minimum; doğru zaman ekim sonu-kasım başıdır.
Kış lastiği zorunluluğu: Türkiye’de yasal durum nedir?
Karayolları Trafik Yönetmeliği, belirli güzergâhlarda kış lastiği zorunluluğunu düzenlemektedir. KGM’nin
belirlediği güzergâhlar genellikle Bolu geçidi, Doğu Anadolu ve İç Anadolu’nun yüksek rakımlı yollarını
kapsamaktadır. Bu güzergâhlarda kış lastiği zorunluluğu döneminde standart yaz lastiğiyle seyahat eden araçlar
ceza almaktadır.
Önemli nokta şudur: yönetmelikte kış lastiği tanımı güncellenebilmekte ve 3PMSF sertifikası giderek daha
belirleyici hâle gelmektedir. T.C. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı web sitesinden güncel güzergâh ve dönem
bilgilerine ulaşmak mümkündür.
Lastjant‘a uğrayan bir müşterimiz, Bolu geçidinde M+S damgalı lastikle çevrildiğini ve ceza yazdırıldığını anlattı.
Lastiğin yan yüzünde kar tanesi sembolü yoktu. Yönetmeliğin o dönemki uygulamasında 3PMSF şartı
aranmıştı. Tahminden çıkıp ölçülebilir bir karara dönüşmektedir: yan yüzdeki sembol, hem performansı hem yasal
uyumu belirlemektedir.
M+S ve 3PMSF: hangi koşulda hangisi yeterlidir?
Her durum için 3PMSF zorunlu değildir. Şartlara göre değerlendirmek gerekir.
İzmir veya Antalya’da yaşıyorsanız ve kış boyunca yüksek rakımlı bir güzergâha çıkmayacaksanız, M+S damgalı
dört mevsim lastik büyük çoğunlukla yeterlidir. Sıcaklık nadiren 7 derecenin altına inmektedir, kar yağışı istisnaidir.
Ankara, Bursa veya İstanbul’un kuzey ilçelerinde yaşıyorsanız ve Kasım-Mart arasında düzenli kullanım söz
konusuysa 3PMSF sertifikalı kış lastiği tavsiye edilmektedir. Özellikle TEM ve D-100 güzergâhlarında Ocak-Şubat
koşulları M+S damgalı lastiğin güvenli sınırını zorlayabilmektedir.
Trabzon, Erzurum, Kars, Bolu geçidi gibi sert kış bölgeleri için ise 3PMSF sertifikalı kış lastiği tartışmasızdır. Bu
bölgelerde M+S damgalı lastikle kış koşullarına girmek, sürüş güvenliği açısından ciddi bir risk taşımaktadır.
Lastjant deneyimimizde gözlemlediğimiz şudur: müşterilerimizin büyük çoğunluğu bu farkı lastiği satın aldıktan
sonra öğrenmektedir. Oysa karar, satın almadan önce verilmelidir. Yan yüze bakın, kar tanesini arayın. Yoksa, o
lastik kış lastiği değildir.
Dört mevsim lastik bu denklemin neresindedir?
Son yıllarda dört mevsim lastik popülaritesi artmaktadır. Peki dört mevsim lastikler 3PMSF sertifikası taşıyabilir
mi?
Evet, taşıyabilmektedir. Piyasada hem 3PMSF sertifikalı hem de M+S damgalı dört mevsim lastikler mevcuttur.
Ancak yalnızca M+S damgalı dört mevsim lastikler, sert kış koşullarında 3PMSF sertifikalı kış lastiğinin
performansını sunamamaktadır.
Dört mevsim lastiğin avantajı pratikliktir: her yıl lastik değiştirme maliyeti ve zamanından tasarruf edilmektedir.
Dezavantajı ise şudur: ne tam anlamıyla yaz lastiği ne de tam anlamıyla kış lastiğidir. Ilıman kış koşullarında iyi bir
performans sunmaktadır; ama Erzurum’da Ocak ayında ya da Bolu geçidinde yoğun kar yağışında bir dört mevsim
lastik, 3PMSF sertifikalı özel kış lastiğinin gerisinde kalmaktadır.
Dört mevsim lastik alırken yan yüzde kar tanesi sembolünü aramak, aynı kuraldır. 3PMSF varsa kış koşullarına
girebilirsiniz. Yoksa, o lastik dört mevsim adını taşısa da kış performansı sınırlıdır.
Sembol küçük, fark büyüktür. Lastiğin yan yüzündeki o dağ ve kar tanesi işareti, bağımsız bir testin geçildiğini
belgeler. M+S damgası ise yalnızca üreticinin bir beyanıdır. İkisi aynı şey değildir; aynı fiyata satılıyor olmaları da
bu gerçeği değiştirmemektedir.
